Sprawdzian Z Rzeczownika Klasa 6 Temat I Oboczność

Dzisiaj zajmiemy się tematem, który jest ważny w nauce o języku polskim – rzeczownikiem. W szóstej klasie mamy sprawdzian, który obejmuje to zagadnienie oraz zjawisko zwane obocznością. Postaramy się wszystko wyjaśnić krok po kroku, abyście czuli się pewnie podczas testu.

Zacznijmy od podstaw. Czym właściwie jest rzeczownik? To część mowy, która nazywa osoby, przedmioty, zwierzęta, rośliny, zjawiska, uczucia czy pojęcia. Pomyślcie o wszystkim, co można nazwać – to właśnie są rzeczowniki. Rzeczowniki odpowiadają na pytania: kto? (w odniesieniu do osób i zwierząt) oraz co? (w odniesieniu do pozostałych rzeczy). Na przykład: uczeń (kto?), stół (co?), pies (kto?), drzewo (co?).

Rzeczowniki odmieniają się przez przypadki i liczby. W szóstej klasie doskonale znacie przypadki: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik, wołacz. Każdy przypadek ma swoje pytania pomocnicze, które ułatwiają rozpoznanie. Odmiana przez liczby to oczywiście liczba pojedyncza i liczba mnoga. Na przykład rzeczownik kot w liczbie pojedynczej i różnych przypadkach brzmi: kot (M.lp.), kota (D.lp.), kotu (C.lp.), kota (B.lp.), kotem (N.lp.), kocie (Ms.lp.), kocie! (W.lp.). W liczbie mnogiej będzie to: koty (M.lm.), kotów (D.lm.) i tak dalej.

Teraz przejdźmy do drugiego ważnego elementu naszego sprawdzianu – oboczności. Czym jest oboczność w języku polskim? To zjawisko polegające na tym, że w odmianie tego samego rzeczownika pojawiają się różne głoski lub grupy głosek w tej samej pozycji słowotwórczej. Brzmi skomplikowanie? Nie martwcie się, pokażemy to na przykładach. Oboczność jest często widoczna podczas odmiany przez przypadki.

Najczęściej spotykana jest oboczność samogłoskowa i oboczność spółgłoskowa. Przyjrzyjmy się przykładom. Weźmy rzeczownik dom. W mianowniku mamy dom, a w narzędniku domem. Tutaj nie widzimy oboczności. Ale spójrzmy na noga. W mianowniku mamy noga, a w celowniku liczby pojedynczej nodze. Widać zmianę: g przeszło w dz. To jest właśnie oboczność spółgłoskowa!

Kolejny przykład to rzeczownik morze. W mianowniku liczby pojedynczej mamy morze, a w miejscowniku liczby pojedynczej morzu. Widzimy tutaj zmianę: rz przeszło w ż, a potem dodana jest samogłoska u. Inną obocznością jest wymiana o na ó lub na ą, ę. Na przykład: dom (M.) - domem (N.), ale też słowo, które wygląda podobnie, ale ma oboczność: dąb (M.) - dęby (M.lm.). Tutaj widzimy wymianę ą na ę.

Innym typem oboczności jest wymiana o na ó, jak w słowach głód (M.) - głodu (D.). Ale czasem zdarza się też o na a, na przykład w rzeczownikach rodzaju niemęskiego, które kończą się na spółgłoskę, na przykład praca (M.) - pracy (D.) - tutaj nie ma oboczności, ale spójrzmy na woda - wody, wodzie. Oboczność często występuje w zakończeniach przypadków, szczególnie w liczbie mnogiej. Na przykład: kot (M.lp.) - koty (M.lm.), ale chłopiec (M.lp.) - chłopcy (M.lm.). Zauważcie zmianę: ec przeszło w cy.

Podczas sprawdzianu zwróćcie uwagę na formy rzeczowników w różnych przypadkach i liczbach. Poszukajcie miejsc, gdzie zmieniają się głoski lub grupy głosek. To klucz do zrozumienia oboczności. Ćwiczenie odmiany rzeczowników i świadome dostrzeganie tych zmian pomoże Wam uzyskać świetny wynik!