Sprawdzian Biologia Kl.1 Gimnazjum Bakterie I Wirusy

Bakterie to mikroskopijne, jednokomórkowe organizmy, które nie posiadają jądra komórkowego ani innych organelli błoniastych. Są to prokariota.

Ich budowa jest stosunkowo prosta. Komórka bakteryjna otoczona jest ścianą komórkową, która chroni ją i nadaje kształt. Wewnątrz znajduje się cytoplazma, w której zawieszony jest materiał genetyczny w postaci kolistego chromosomu bakteryjnego (DNA). Bakterie mogą również posiadać mniejsze, koliste cząsteczki DNA zwane plazmidami, które często zawierają geny warunkujące np. oporność na antybiotyki.

Bakterie rozmnażają się płciowo, poprzez podział komórki. Jedna bakteria dzieli się na dwie identyczne kopie. Jest to bardzo szybki proces, dzięki czemu populacje bakteryjne mogą rosnąć wykładniczo.

Istnieje ogromna różnorodność bakterii, różniących się kształtem (np. kuliste - ziarenkowce, pałeczkowate - pałeczki, spiralne - śrubowce), sposobem odżywiania i trybem życia. Wiele bakterii jest saprofitami, co oznacza, że odżywiają się martwą materią organiczną, pełniąc kluczową rolę w obiegu pierwiastków w przyrodzie.

Przykładem bakterii saprofitów są te obecne w glebie, rozkładające opadłe liście. Bakterie symbiotyczne żyją w ścisłym związku z innymi organizmami. Na przykład, bakterie w przewodzie pokarmowym człowieka pomagają w trawieniu pokarmu i syntezie niektórych witamin. Z kolei bakterie chorobotwórcze powodują choroby.

Wirusy to cząsteczki biologiczne, które nie są organizmami w pełnym tego słowa znaczeniu, ponieważ nie posiadają budowy komórkowej i są zdolne do życia oraz rozmnażania się tylko wewnątrz żywych komórek gospodarza. Są one pasożytami bezwzględnymi.

Budowa wirusa jest znacznie prostsza niż bakterii. Składa się z materiału genetycznego (DNA lub RNA), który jest otoczony kapsydem, białkową otoczką. Niektóre wirusy mogą posiadać dodatkową osłonkę lipidową, zwaną otoczką wirusową, pochodzącą z błony komórkowej zaatakowanej komórki.

Wirusy nie mogą samodzielnie się rozmnażać. Aby się namnażać, muszą zainfekować komórkę gospodarza. Wirus wprowadza swój materiał genetyczny do komórki, a następnie wykorzystuje jej aparaturę metaboliczną do produkcji nowych cząstek wirusowych. Po namnożeniu, nowe wirusy opuszczają komórkę, często ją niszcząc.

Wirusy są zazwyczaj specyficzne dla konkretnego gospodarza i konkretnego typu komórek. Przykłady to wirus grypy, który atakuje komórki układu oddechowego, czy wirus HIV, który atakuje limfocyty T.

Zastosowanie w praktyce: Bakterie są wykorzystywane w przemyśle spożywczym (np. do produkcji jogurtów, serów, kiszonek), farmaceutycznym (produkcja antybiotyków) i biotechnologicznym. Wirusy, mimo że często kojarzone z chorobami, są narzędziami w badaniach naukowych (np. do terapii genowej) i produkcji szczepionek. Szczepienia działają na zasadzie wprowadzenia osłabionych lub zabitych wirusów (lub ich fragmentów), aby organizm nauczył się je rozpoznawać i zwalczać.