Rodzaje I Gatunki Literackie Sprawdzian Klasa 6

Cześć szóstoklasiści! Dzisiaj porozmawiamy o czymś, co na pewno pojawi się na Waszych sprawdzianach – rodzajach i gatunkach literackich. Brzmi groźnie? Ależ skąd! To wcale nie jest trudne, a dzięki temu lepiej zrozumiemy, co czytamy.

Czym to jest?

Wyobraźcie sobie, że książki, wiersze czy opowiadania to jakby różne rodzaje zabawek. Mamy misie, klocki, samochodziki, puzzle. Każda z tych zabawek ma swoje cechy, do czegoś służy i inaczej się nią bawimy. Tak samo jest w literaturze. Rodzaje literackie to takie największe, podstawowe grupy, na które dzielimy wszystkie dzieła. Są trzy główne: liryczny, epicki i dramatyczny.

Jak to działa?

Przejdźmy do szczegółów:

• Rodzaj Liryczny: Tutaj liczy się uczucie, przeżycie, nastroj. Ktoś wyraża swoje myśli, emocje. Najczęściej spotkacie tu wiersze. Pomyślcie o piosence, którą śpiewacie – często opowiada o miłości, smutku, radości. Wiersze liryczne są jak rozmowa z samym sobą lub jakbyśmy czytali w myślach kogoś innego. Przykładem gatunku z tego rodzaju jest sonet (taki specyficzny wiersz) albo po prostu wiersz wolny, bez sztywnych rymów.
• Rodzaj Epicki: W tym rodzaju przede wszystkim opowiadamy historię. Jest narrator, który nam wszystko tłumaczy, opisuje bohaterów, wydarzenia. To jak oglądanie filmu lub czytanie pamiętnika. Tutaj znajdziemy opowiadania, powieści (czyli dłuższe historie z wieloma wydarzeniami i bohaterami) i baśnie. Pomyślcie o "Panu Tadeuszu" czy "Hobbicie" – to przykłady gatunków epickich.
• Rodzaj Dramatyczny: Ten rodzaj jest trochę inny, bo przygotowany do wystawienia na scenie. Nie ma tu narratora, który wszystko opisuje. Bohaterowie rozmawiają ze sobą (to nazywamy dialogiem) i wykonują jakieś czynności. Cała historia rozwija się przez ich słowa i działania. Najpopularniejszym gatunkiem jest tu sztuka teatralna, inaczej dramat. Jak obejrzycie spektakl w teatrze, to właśnie z tego rodzaju literackiego jest zrobiony.

Teraz czas na gatunki literackie. To są takie mniejsze grupy w ramach każdego rodzaju. Na przykład w rodzaju epickim mamy gatunki takie jak baśń (z elementami fantastycznymi, morałem) czy legenda (oparta na faktach, ale z domieszką cudowności). W liryce może być to hymn (uroczysty, podniosły) albo fraszka (krótki, dowcipny wierszyk).

Dlaczego to jest ważne?

Znajomość rodzajów i gatunków literackich pomaga nam lepiej rozumieć to, co czytamy lub oglądamy. Kiedy wiemy, że czytamy baśń, wiemy, że możemy spodziewać się dobrej wróżki i czarnego charakteru. Gdy czytamy dramat, spodziewamy się dialogów i akcji. To jakby mieć mapę, która pokazuje nam, w jakim świecie literackim się znajdujemy. Na sprawdzianie będziecie pytani o to, żebyście potrafili rozpoznać, z jakim rodzajem lub gatunkiem macie do czynienia. To też pomaga w pisaniu własnych tekstów – wiecie, co powinno się w nich znaleźć, żeby były np. dobrym opowiadaniem lub wierszem.

Pamiętajcie: liryczny – uczucia, epicki – opowieść, dramatyczny – dialogi i scena. Powodzenia na sprawdzianie!