Nowa Era Sprawdzian Biologia Dział Gentyka

Sprawdzian z biologii działu Genetyka sprawdza naszą wiedzę o tym, jak dziedziczymy cechy. Genetyka to nauka o genach i dziedziczeniu.

Zacznijmy od podstaw. Gen to fragment DNA. DNA to cząsteczka, która zawiera nasze instrukcje dotyczące budowy i funkcjonowania. Każdy gen odpowiada za określoną cechę, na przykład kolor oczu czy wzrost.

Nasze geny pochodzą od rodziców. Od każdego z nich dostajemy po jednym zestawie genów. Te pary genów nazywamy allelami. Na przykład, dla cechy koloru oczu możesz mieć jeden allel odpowiadający za niebieskie oczy i jeden za brązowe.

To, jaką cechę ostatecznie widzimy, zależy od tego, które allele są dominujące, a które recesywne. Allel dominujący jest silniejszy i zawsze się ujawnia, nawet jeśli obecny jest inny allel. Allel recesywny ujawnia się tylko wtedy, gdy oba allele są recesywne.

Wyobraźmy sobie, że allel na brązowe oczy (oznaczmy go jako 'B') jest dominujący, a allel na niebieskie oczy (oznaczmy go jako 'b') jest recesywny. Oto możliwości:

• Jeśli masz dwa allele 'B' (BB), będziesz mieć brązowe oczy.
• Jeśli masz jeden allel 'B' i jeden 'b' (Bb), również będziesz mieć brązowe oczy, bo 'B' dominuje.
• Tylko jeśli masz dwa allele 'b' (bb), będziesz mieć niebieskie oczy.

W genetyce używamy też pojęć genotyp i fenotyp.

Genotyp to zestaw alleli, które posiadamy w naszych genach. W powyższym przykładzie genotypami były BB, Bb i bb.

Fenotyp to cecha, która jest widoczna. W naszym przykładzie fenotypami były brązowe oczy i niebieskie oczy.

Kolejnym ważnym pojęciem są chromosomy. DNA jest upakowane w struktury zwane chromosomami. Ludzie mają zazwyczaj 23 pary chromosomów. Jedna para to chromosomy płciowe (XX dla kobiety, XY dla mężczyzny), które determinują płeć.

Na sprawdzianie z genetyki możesz spotkać się z krzyżówkami genetycznymi. Pomagają one przewidzieć, jakie cechy mogą mieć dzieci rodziców o określonym genotypie. Rysujemy tabelkę, w której umieszczamy allele jednego rodzica i allele drugiego rodzica. Przecięcia pokazują możliwe kombinacje alleli u potomstwa.

Na przykład, jeśli matka ma genotyp Bb (brązowe oczy) i ojciec ma genotyp bb (niebieskie oczy), krzyżówka wygląda tak:

W tym przypadku jest 50% szans na dziecko z genotypem Bb (brązowe oczy) i 50% szans na dziecko z genotypem bb (niebieskie oczy).

Sprawdzian może również dotyczyć mutacji. Mutacja to zmiana w DNA. Mutacje mogą być neutralne, szkodliwe lub czasem korzystne. Mogą wpływać na nasze cechy.

Rozumienie tych podstawowych pojęć – genów, alleli, dominacji, recesywności, genotypu, fenotypu, chromosomów i mutacji – jest kluczowe do zdania sprawdzianu z działu Genetyka.